• คำถามที่ทุกคนอยากรู้ก็คือ

o เกิดอะไรขึ้นที่ AIG

o ปัญหาอยู่ตรงไหน โดยเฉพาะปัญหาของระบบบริหารความเสี่ยง และการกำกับดูแลของภาครัฐ

o บทเรียนและทางออกคืออะไร


ขนาด ความสำคัญ และจุดเริ่มต้นของปัญหา AIG

• AIG เป็นบริษัททางการเงินที่มีความซับซ้อนมาก ที่เรียกว่า Financial Conglomerate มีธุรกิจประกัน 71 บริษัทในอเมริกา และมีบริษัทให้บริการทางการเงินอื่นๆ อีก 176 บริษัททั่วโลก

• มีสาขาใน 130 ประเทศ คนงาน 160,000 คน และมีลูกค้ามากกว่า 74 ล้านคนทั่วโลกเป็นบริษัทประกันอันดับหนึ่งของอเมริกาเรื่องประกันชีวิตและประกันสุขภาพในอเมริกา

• ในด้านการเงินมีสินทรัพย์ไม่น้อยกว่า 1 ล้านล้านดอลลาร์

• ในอดีตเป็นบริษัทที่ประสบความสำเร็จอย่างยิ่งในด้านประกัน และมี Credit rating ในระดับ AAA

• จุดเปลี่ยนสำคัญของ AIG เกิดขึ้นในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา ที่ AIG ตัดสินใจที่จะเริ่มแตกธุรกิจทำธุรกิจที่ซับซ้อนขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งในตราสารทางการเงินใหม่ๆ โดยใช้เงินทุนที่
ตนเองมีจำนวนมาก และ Credit rating ที่ดีของบริษัทเป็นทุนในการหาเงินเพิ่มเติม (เรียกว่าเป็นการหาลำไพ่พิเศษ โดยการตั้ง บริษัทลูกขึ้นมา เรียกว่า AIG Financial Products)

• บริษัทลูกนี้ มีลูกจ้างไม่มากนักประมาณเพียง 350 คนเท่านั้น ทำธุรกิจเกี่ยวกับการค้ำประกันความเสียหายกรณีที่ลูกหนี้ไม่ยอมจ่ายเงิน ที่รู้จักกันในชื่อ Credit Default Swap ซึ่งอาศัย Rating จากบริษัทแม่ คือ AIG ซึ่งดีมาก ในการทำธุรกิจดังกล่าวด้วยต้นทุนที่ต่ำ คอยช่วยค้ำประกันให้กับบริษัทที่ต้องการปิดความเสี่ยงในการลงทุนในตราสารที่น่าสนใจ แต่น่ากังวลใจว่าอาจจะมีปัญหาได้อย่างในกรณีของสินเชื่อ Subprime สินเชื่อบ้าน พันธบัตรของเทศบาลเมืองต่างๆ เป็นต้น

• ความจริง ฟังเผินๆ ก็ดูดีเหมือนการเข้าไปประกันทั่วๆ ไป และช่วยให้ทุกคนสามารถระดมทุนได้ดีขึ้น มั่นคงขึ้น แต่ในช่วงเวลาที่ผ่านมาจนถึงประมาณเมื่อ 5 ปีที่แล้ว กลุ่ม Financial Products ของ AIG ได้ขยายการทำธุรกรรมออกไปครอบคลุมตราสารอนุพันธ์ต่างๆ รวมถึงสัญญาซื้อขายล่วงหน้า ที่มีมูลค่าหน้าสัญญารวมกันประมาณ 2.7 ล้านล้านดอลลาร์ ซึ่งในจำนวนนี้เป็น CDS ประมาณ 440,000 ล้านดอลลาร์ กับธนาคารต่างๆ ทั้งในสหรัฐและยุโรป


แล้วเกิดอะไรขึ้น

• ปัญหาที่ AIG ประสบมีอยู่ 3 ด้านที่สำคัญ

o ปัญหาจากกลุ่ม Financial Products

o ปัญหาจากการทำธุรกิจ Securities Borrowing and Lending

o ปัญหาจากสินทรัพย์ประเภทสินเชื่ออสังหาริมทรัพย์ที่ AIG มีอยู่

• ประเด็นที่สำคัญก็คือ ธุรกิจประกันของ AIG ยังเป็นธุรกิจที่ดีมาก ทำเงิน มีกำไร แม้ว่าในช่วงที่ผ่านมาจำนวนลูกค้าจะลดหายไปจากความไม่แน่ใจในผลกระทบของวิกฤตที่กำลังเกิดขึ้น

• ปัญหาทั้งหมดเกิดจากการเข้าไปทำธุรกิจที่มีความซับซ้อนในตราสารทางการเงินใหม่ๆ เพื่อหากำไรเพิ่มเติมให้กับบริษัท ผ่านกลุ่ม Financial Products และผลกระทบจากตลาดที่ลดลงต่อมูลค่าสินทรัพย์ที่ AIG ไปลงทุนอยู่ซึ่งเท่าที่ผู้เชี่ยวชาญประเมินเบื้องต้น ปัญหา 2 อันหลังจากการลงทุนและการเสื่อมมูลค่าของสินทรัพย์น่าจะเป็นสิ่ง AIG รับได้

• สิ่งที่เป็นปัญหาจริงๆ ก็คือที่ Financial Products Unit ที่มีความเสี่ยงสูงมาก จนกระทั่งเบน เบอร์นันกี้ ประธานธนาคารกลางสหรัฐฯ เปรียบเทียบว่าทำตัวเหมือนเป็น Hedge Fund ที่เกาะอยู่บนธุรกิจที่มั่นคง และอาศัยความมั่นคงขยายขนาดของการทำธุรกรรมขึ้นไปใน Scale ที่ Hedge Fund ทั่วๆ ไปไม่มีทางทำได้ และสะสมความเปราะบางไว้ให้กับกลุ่ม AIG โดยรวม

• เมื่อวิกฤต Subprime ลุกลาม ปัญหาที่เกิดขึ้น มี 3 ด้าน

(1) ลูกค้าที่ทำธุรกรรม CDS ด้วยประสบปัญหาไม่ได้รับการจ่ายเงินคืน คนที่เป็นผู้ค้ำประกันอย่าง AIG ก็ไม่มีทางเลี่ยง จึงต้องเข้าไปรับภาระต่างๆ ที่เกิดขึ้น

(2) เมื่อเริ่มเกิดปัญหากลุ่มลูกค้าอีกด้านที่ทำธุรกรรม Security Lending-Borrowing กับ AIG ก็เริ่มมีความกังวลใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งได้นำสินทรัพย์ที่มีมูลค่าตกลงมาแลกเงินคืน ทำให้ AIG ประสบปัญหาคล้ายๆ กับการแห่ถอนเงินในภาค ธนาคารพาณิชย์ เป็นเงินประมาณ 24000 ล้านดอลลาร์ในช่วงครึ่งแรกของเดือนกันยายนปีที่แล้ว ทำให้ขาดสภาพคล่อง

(3) ทั้งหมดนี้ถูกซ้ำเติมจากราคาสินทรัพย์ที่ร่วงลงมาทำให้มูลค่าการลงทุนของ AIG เกิดความเสียหาย ซ้ำร้ายยังมีปัญหาเรื่องของการถูกปรับลด Credit rating ลงเมื่อสถานการณ์ไม่ดี ทำให้ AIG ซึ่งมี Obligation ผ่านกลุ่ม Financial Products เป็นจำนวนมาก ต้องถูกเรียกเงินเพิ่มจากคู่ค้า เพื่อนำไปวางเป็นประกันจาก Rating ที่ลดลง ตรงนี้ทำให้ปัญหาสภาพคล่องของ AIG ลดลงไปมาก และเริ่มขาดเงิน

• วิกฤตทั้งหมดจึงกล่าวได้ว่ากลุ่ม Financial Products ที่มีคนเพียง 350 คน เท่านั้น ทำให้บริษัทต้องล้มลง


ปัญหาอยู่ตรงไหน โดยเฉพาะปัญหาของระบบบริหารความเสี่ยง และการกำกับดูแลของภาครัฐ

• ปัญหาอยู่ที่ไม่ Hedge และธุรกรรมต่างๆ มีความซับซ้อนมาก และออกจากสิ่งที่เป็นความเชี่ยวชาญของบริษัท

• ปัญหาอยู่ที่ทั้งหมดตั้งอยู่บนความเชื่อมั่น ในตัวแต่ละคน และอยู่ที่ Rating Agencies ที่ทำให้ทุกคนตายใจว่า AIG น่าจะมีความมั่นคงมาก ไม่เห็นความเสี่ยงตามจริง ทำให้ขนาดของธุรกรรมสามารถบวมขึ้น มีขนาดใหญ่มาก และเมื่อ AIG เกิดปัญหา ก็มีการทำธุรกรรมมากเกินกว่าที่จะดูแลได้ แม้ว่าบางธุรกรรมเป็น Position ที่ทำมาตั้งแต่เมื่อ 5 ปีก่อนหน้า แต่ก็ Unwind ไม่ได้

• ที่ร้ายที่สุดก็คือ ไม่มีการกำกับดูแลจากทางการตรงๆ เพราะว่า AIG อาศัยช่องโหว่ทางกฎหมายที่จะเลือกคนกำกับดูแลที่อ่อนกว่าคนอื่นๆ และทางการทราบ แต่ทำอะไรไม่ได้ และเข้าไปเมื่อสายเสียแล้ว


ทางออกและบทเรียนคืออะไร

• ทางออกมีไม่มาก ต้องอุ้มต่อไป แต่บทเรียนครั้งนี้ก็คือต้องไม่ปล่อยให้สามารถทำธุรกรรมสะสมความเสี่ยงได้มากขนาดนี้แต่ต้น

• ที่สำคัญต้องปรับระบบการกำกับดูแลของภาครัฐ

• ปรับเรื่องการทำธุรกรรมที่เสี่ยงของภาคสถาบันการเงิน

• และต้องไม่เชื่อ Model และกลุ่ม Rocket Scientist เหล่านี้มากนัก เพราะไม่เช่นนั้นจะลำบากเอง

ติดตามการวิเคราะห์ประเด็นที่น่าสนใจทางเศรษฐกิจกับดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล ได้เป็นประจำในรายการ Morning Brief ทุกวันจันทร์ - ศุกร์ เวลา 8.00 น. ทาง Money Channel

ช่องทางการรับชม Money Channel: True Visions ช่อง 80 - เคเบิลทีวีท้องถิ่นทั่วประเทศ ช่อง 30 - จานดาวเทียม Samart DTH และ DTV ช่อง 08